اهمّيّت اقتصادى آن سرزمين است . از كشفيّات باستان‌شناسى معلوم مىشود كه كشت گندم در نواحى بلخ حداقل 7 هزار سال قبل از ميلاد آغاز گرديده است . تجارت بلخ را كالاهاى چون دام ، طلا و محصولات كشاورزى تشكيل مىداده است . « 1 » بناى نوبهار بلخ اين بنا از بناهاى بسيار معروف بلخ است كه در سمت جنوب غربى شهر واقع گرديده و در دالان جنوبى آن لگن ، دندان و جاروب بودا موجود بوده است . مسعودى مىنويسد : « خانه چهارم ، نوبهار است كه منوچهر در شهر بلخ خراسان به نام « ماه » بنياد كرد و كسى كه پرده‌دارى اين خانه را به عهده داشت به نزد ملوك آن ناحيه محترم بود و دستور وى را مىپذيرفتند و حكم او را گردن مىنهادند و مال فراوان مىدادند . خانه نيز وقفها داشت و پرده‌دار آن برمك نام داشت و اين عنوان هركسى بود كه عهده‌دار پرده‌دارى مىشد و برمكيان نيز نام از اينجا داشتند ؛ زيرا خالد بن برمك از فرزندان متولى اين خانه بود . بناى اين خانه از جمله بناهاى بسيار بلند بود و بالاى آن نيزه‌ها نصب كرده و پارچه‌هاى حرير سبز بر آن آويخته بودند كه هريك صد زراع و كمتر طول داشت و براى آويختن آن نيزه‌ها و چوبها نصب كرده بودند كه قوت باد پارچه حرير آن را بر هر سو مىكشانيد . گويند يك روز باد يكى از اين پارچه‌هاى حرير را بربود و بينداخت و در پنجاه فرسخى و به قولى بيشتر آن را گرفتند و اين نشان ارتفاع بنا و استوارى آن است . خدا بهتر داند مساحت محوطهء اين بنا مايلها بود كه از ذكر آن چشم پوشيديم كه قصهء ارتفاع ديوار اين بنا و عرض آن سخت معروف است . يكى از اهل روايت و تحقيق گويد كه بر در نوبهار بلخ به فارسى نوشته بود كه بوداسف گويد دربار پادشاهان به سه چيز نيازمند است : « عقل و صبر و مال » و زير آن به عربى نوشته بود بوداسف نادرست گفته ، مرد آزاده اگر يكى از اين سه چيز را داشته باشد مىبايد ملازم دربار سلطان نشود » . « 2 » دقيقى معبد نوبهار را معبدى زرتشتى بشمار آورده و مىگويد :

--> ( 1 ) - روند شكل‌گيرى شهر و مراكز مذهبى ايران ، ص 47 . ( 2 ) - ترجمهء مروج الذهب و معادن الجواهر ، ج 1 ، صص 589 - 590 .